pms-Memantine 5mg là thuốc gì?

pms-Memantine 5mg là thuốc kê đơn chứa hoạt chất Memantine hydrochloride 5mg, thuộc nhóm thuốc hướng thần kinh dùng trong điều trị triệu chứng sa sút trí tuệ kiểu Alzheimer mức độ trung bình đến nặng. Memantine là chất đối kháng không cạnh tranh, có chọn lọc trên thụ thể N-methyl-D-aspartate (NMDA) của glutamat tại hệ thần kinh trung ương. Bằng cách điều hòa hoạt động của glutamat, thuốc giúp hạn chế hiện tượng kích độc thần kinh, bảo vệ tế bào thần kinh khỏi tổn thương và hỗ trợ cải thiện chức năng nhận thức.

Dạng hàm lượng thấp 5mg rất hữu ích trong giai đoạn khởi đầu điều trị, giúp bác sĩ dễ dàng tăng liều từ từ theo từng tuần, giảm nguy cơ xuất hiện tác dụng phụ khi cơ thể chưa quen với thuốc. Khi đạt liều duy trì, pms-Memantine 5mg có thể được tiếp tục dùng đơn lẻ hoặc phối hợp với dạng 10mg để đạt tổng liều theo chỉ định.

pms-Memantine 5mg không chữa khỏi hoàn toàn bệnh Alzheimer, nhưng nếu được sử dụng đúng chỉ định và theo dõi sát bởi bác sĩ chuyên khoa thần kinh hoặc lão khoa, thuốc có thể góp phần làm chậm tiến triển triệu chứng, cải thiện phần nào khả năng ghi nhớ, giảm rối loạn hành vi và hỗ trợ người bệnh duy trì các hoạt động sinh hoạt hằng ngày.

Thành phần

• Memantine hydrochloride 5mg (tương đương memantine 5mg).

Công dụng

Thông qua cơ chế đối kháng thụ thể NMDA, pms-Memantine 5mg mang lại các công dụng chính sau:

• Hỗ trợ điều trị triệu chứng sa sút trí tuệ kiểu Alzheimer mức độ trung bình đến nặng.
• Cải thiện hoặc ổn định một số chức năng nhận thức như khả năng ghi nhớ, tập trung, định hướng về thời gian và không gian.
• Giảm mức độ một số rối loạn hành vi thường gặp ở bệnh nhân Alzheimer: kích động, la hét, đi lại nhiều, bứt rứt, dễ cáu gắt.
• Giúp người bệnh duy trì hoặc cải thiện khả năng thực hiện các hoạt động sinh hoạt hằng ngày khi được chăm sóc và hỗ trợ thích hợp.

Mức độ đáp ứng khác nhau tùy từng bệnh nhân. Thuốc thường cần được dùng đều đặn trong vài tuần đến vài tháng mới có thể đánh giá chính xác hiệu quả. pms-Memantine 5mg chỉ phát huy tác dụng tối ưu khi đi kèm chế độ chăm sóc toàn diện, phục hồi chức năng nhận thức, điều chỉnh môi trường sống và kiểm soát tốt các bệnh lý đi kèm.

Chỉ định

• Điều trị triệu chứng sa sút trí tuệ kiểu Alzheimer mức độ trung bình đến nặng, đã được chẩn đoán rõ ràng bằng lâm sàng và các thang điểm đánh giá trí nhớ, nhận thức phù hợp.
• Thường được sử dụng ở giai đoạn khởi đầu và giai đoạn chỉnh liều, sau đó có thể phối hợp với dạng 10mg để đạt liều duy trì 20mg/ngày.
• Có thể dùng đơn trị hoặc phối hợp với thuốc ức chế men cholinesterase (donepezil, rivastigmin, galantamin) tùy chiến lược điều trị của bác sĩ.

Chống chỉ định

Không dùng pms-Memantine 5mg trong các trường hợp sau:

• Dị ứng hoặc quá mẫn với memantine hydrochloride hoặc bất kỳ thành phần tá dược nào của thuốc.
• Bệnh nhân có một số rối loạn hiếm gặp ở ống thận ảnh hưởng đến bài tiết các cation hữu cơ hoặc có pH nước tiểu kiềm kéo dài mà không rõ nguyên nhân, vì điều này có thể gây tích lũy memantine.

Liều dùng và cách dùng

Cách dùng

• Thuốc dùng đường uống.
• Nuốt nguyên viên với nước; không nghiền nát, không nhai nếu không có hướng dẫn khác, để đảm bảo giải phóng thuốc đúng cách.
• Có thể dùng thuốc cùng hoặc không cùng bữa ăn.
• Nên uống vào cùng một thời điểm mỗi ngày để người chăm sóc dễ theo dõi và giúp duy trì nồng độ thuốc ổn định trong máu.

Liều dùng tham khảo cho người lớn

Liều memantine cần được tăng dần từng tuần nhằm hạn chế tác dụng không mong muốn. Phác đồ thường gặp (tính theo memantine base):

• Tuần 1: 5mg/ngày.
• Tuần 2: 10mg/ngày.
• Tuần 3: 15mg/ngày.
• Từ tuần 4 trở đi: liều duy trì 20mg/ngày.

Với dạng pms-Memantine 5mg, phác đồ có thể được triển khai thuận tiện như sau (chỉ là ví dụ tham khảo, việc kê đơn cụ thể do bác sĩ quyết định):

• Tuần 1: uống 1 viên 5mg mỗi ngày.
• Tuần 2: uống 2 viên 5mg mỗi ngày (tổng 10mg), có thể dùng 1 lần hoặc chia 2 lần.
• Tuần 3: uống 3 viên 5mg mỗi ngày (tổng 15mg).
• Từ tuần 4: uống 4 viên 5mg mỗi ngày (tổng 20mg) hoặc chuyển sang phối hợp với viên 10mg để giảm số viên uống mỗi ngày.

Điều chỉnh liều ở đối tượng đặc biệt

• Bệnh nhân suy thận nhẹ đến trung bình: thường vẫn có thể dùng liều chuẩn nhưng cần theo dõi sát. Bác sĩ sẽ dựa vào độ lọc cầu thận (eGFR) để điều chỉnh.
• Bệnh nhân suy thận nặng: cần giảm liều hoặc kéo dài khoảng cách giữa các lần dùng. Không tự sử dụng memantine nếu chưa được bác sĩ đánh giá chức năng thận.
• Bệnh nhân suy gan nhẹ đến trung bình: dùng thận trọng, theo dõi thêm về triệu chứng lâm sàng và xét nghiệm chức năng gan khi điều trị kéo dài. Suy gan nặng thường cần tránh hoặc cân nhắc rất kỹ.

Quên liều và xử trí

Nếu quên một liều

• Dùng liều đã quên ngay khi nhớ ra nếu thời điểm đó còn xa liều kế tiếp.
• Nếu gần đến giờ uống liều tiếp theo, bỏ qua liều đã quên và dùng liều tiếp theo như lịch trình.
• Không uống gấp đôi liều để bù cho liều đã quên.

Nếu ngừng thuốc vài ngày liên tiếp

• Cần liên hệ lại bác sĩ. Tùy thời gian ngừng thuốc, bác sĩ có thể yêu cầu quay về liều thấp hơn rồi tăng dần lại như giai đoạn khởi đầu để đảm bảo an toàn.

Nếu dùng quá liều

Dùng quá nhiều pms-Memantine 5mg trong thời gian ngắn có thể gây:

• Chóng mặt, nhức đầu, mệt mỏi nhiều.
• Buồn nôn, nôn, rối loạn tiêu hóa.
• Lú lẫn tăng, kích động, rối loạn thăng bằng, dễ bị té ngã.
• Hiếm hơn: co giật, hôn mê, rối loạn nhịp tim.

Khi nghi ngờ quá liều, cần:

• Ngừng thuốc ngay.
• Đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất để được theo dõi và xử trí.
• Mang theo bao bì, vỉ thuốc và toa thuốc để bác sĩ dễ đánh giá tổng liều đã dùng.

Tác dụng phụ

pms-Memantine 5mg thường được dung nạp khá tốt. Nhờ liều thấp, dạng 5mg đặc biệt phù hợp cho giai đoạn khởi trị, giúp giảm nguy cơ xuất hiện tác dụng phụ mạnh. Tuy vậy, một số phản ứng không mong muốn vẫn có thể xảy ra:

Tác dụng phụ thường gặp

• Chóng mặt, nhức đầu.
• Mệt mỏi, buồn ngủ nhẹ hoặc rối loạn giấc ngủ (khó ngủ, ngủ chập chờn).
• Táo bón, buồn nôn, cảm giác khó chịu nhẹ ở đường tiêu hóa.
• Tăng huyết áp nhẹ ở một số bệnh nhân.

Tác dụng phụ ít gặp

• Lo âu, kích động, bồn chồn.
• Rối loạn thăng bằng, nguy cơ té ngã, nhất là ở người cao tuổi.
• Đau đầu nhiều, cảm giác choáng váng.
• Khó thở, tức ngực (cần loại trừ nguyên nhân tim phổi khác).
• Tăng men gan thoáng qua.

Tác dụng phụ hiếm nhưng nghiêm trọng

• Co giật (đặc biệt ở người có tiền sử động kinh).
• Phản ứng dị ứng nặng: phát ban lan tỏa, ngứa dữ dội, sưng môi, lưỡi, khó thở, tụt huyết áp – cần cấp cứu ngay.

Tương tác thuốc

• Các thuốc tác động lên thụ thể NMDA như amantadine, ketamin, dextromethorphan: phối hợp có thể làm tăng nguy cơ tác dụng phụ trên thần kinh trung ương, do cùng cơ chế tác động. Thường không nên dùng chung trừ khi có chỉ định đặc biệt.
• Các thuốc hoặc chế độ ăn làm kiềm hóa nước tiểu (natri bicarbonat, một số thuốc lợi tiểu, chế độ ăn nhiều rau kiềm): có thể làm giảm thải trừ memantine qua thận, làm tăng nồng độ memantine trong huyết tương.
• Cimetidin, ranitidin, quinidin, nicotine, hydrochlorothiazid và một số thuốc khác có thể ảnh hưởng đến vận chuyển và đào thải memantine, đòi hỏi bác sĩ theo dõi kỹ hơn.
• Thuốc an thần, thuốc ngủ, thuốc chống trầm cảm, thuốc chống co giật: khi dùng đồng thời, cần chú ý vì memantine có thể ảnh hưởng đến ngưỡng co giật hoặc tăng tác dụng ức chế thần kinh trung ương.

Lưu ý và thận trọng

• pms-Memantine 5mg chỉ nên được khởi trị và theo dõi bởi bác sĩ có kinh nghiệm trong chẩn đoán, điều trị sa sút trí tuệ.
• Trước khi quyết định dùng memantine, cần loại trừ các nguyên nhân khác có thể chữa được của suy giảm trí nhớ như thiếu vitamin B12, suy giáp, trầm cảm nặng, tác dụng phụ thuốc, tổn thương cấu trúc não.
• Thận trọng ở bệnh nhân có tiền sử co giật, động kinh hoặc có nguy cơ co giật cao.
• Người bệnh Alzheimer thường có nhiều bệnh nền và dùng nhiều loại thuốc cùng lúc, vì vậy kiểm tra tương tác thuốc là rất quan trọng trước khi kê thêm pms-Memantine.
• Cần đánh giá lại hiệu quả điều trị định kỳ (ví dụ sau 3–6 tháng): nếu không có cải thiện rõ ràng về nhận thức, hành vi hoặc chức năng sinh hoạt, bác sĩ có thể cân nhắc điều chỉnh hoặc ngừng thuốc.
• Không tự ý ngừng thuốc đột ngột nếu không có chỉ định của bác sĩ, trừ trường hợp có phản ứng dị ứng hoặc tác dụng phụ nặng cần xử trí khẩn cấp.

Sử dụng cho phụ nữ có thai và cho con bú

• Thời kỳ mang thai: bệnh sa sút trí tuệ Alzheimer hầu như không gặp ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, do đó dữ liệu về an toàn của memantine trên thai kỳ còn hạn chế. Chỉ sử dụng memantine khi lợi ích tiềm năng cho mẹ được bác sĩ đánh giá là vượt trội nguy cơ cho thai.
• Thời kỳ cho con bú: chưa rõ memantine có bài tiết vào sữa mẹ hay không. Vì thiếu dữ liệu, không khuyến cáo dùng pms-Memantine 5mg cho phụ nữ đang cho con bú, trừ khi bác sĩ cân nhắc lợi ích – nguy cơ rất kỹ.

Ảnh hưởng lên khả năng lái xe và vận hành máy móc

• Bản thân bệnh sa sút trí tuệ đã khiến khả năng lái xe và thao tác máy móc giảm đi đáng kể. Thêm vào đó, memantine có thể gây chóng mặt, mệt mỏi, rối loạn thăng bằng ở một số người. Vì vậy, không nên để bệnh nhân Alzheimer tự lái xe hoặc vận hành máy móc nguy hiểm, trừ khi được bác sĩ đánh giá rất kỹ và tình trạng còn đủ an toàn (trên thực tế, đa số bệnh nhân sa sút trí tuệ mức độ trung bình – nặng đều không được khuyến cáo lái xe).

Dược lực học

• Memantine là chất đối kháng không cạnh tranh, phụ thuộc điện thế trên thụ thể NMDA của glutamat. Thụ thể NMDA đóng vai trò quan trọng trong dẫn truyền thần kinh kích thích, liên quan đến các quá trình học tập, ghi nhớ và tạo lập trí nhớ dài hạn. Tuy nhiên, khi thụ thể này bị kích hoạt quá mức mạn tính do nồng độ glutamat tăng cao kéo dài, sẽ xảy ra hiện tượng kích độc thần kinh, làm ion calci ồ ạt đi vào tế bào, gây tổn thương và chết tế bào thần kinh.
• Memantine gắn vào kênh ion của thụ thể NMDA khi kênh ở trạng thái hoạt hóa bất thường, qua đó giảm dòng calci đi vào tế bào, bảo vệ tế bào thần kinh trước tác hại của kích thích kéo dài. Nhờ có ái lực vừa phải và khả năng tách khỏi thụ thể nhanh, memantine không ức chế hoàn toàn hoạt động sinh lý của glutamat – vốn cần thiết cho các quá trình học tập và trí nhớ – mà chủ yếu ngăn chặn hoạt động bệnh lý.
• Cơ chế này được cho là một trong những yếu tố giúp cải thiện triệu chứng nhận thức và hành vi ở bệnh nhân sa sút trí tuệ kiểu Alzheimer.

Dược động học

• Hấp thu: Memantine được hấp thu tốt qua đường tiêu hóa sau khi uống; sinh khả dụng đường uống cao và ít bị ảnh hưởng bởi thức ăn.
• Phân bố: Thuốc phân bố rộng trong cơ thể và qua được hàng rào máu – não, đạt nồng độ điều trị ở hệ thần kinh trung ương. Tỷ lệ gắn protein huyết tương ở mức trung bình.
• Chuyển hóa: Một phần memantine được chuyển hóa ở gan tạo thành các chất chuyển hóa không còn hoạt tính dược lý đáng kể.
• Thải trừ: Thuốc được đào thải chủ yếu qua thận dưới dạng nguyên vẹn và chất chuyển hóa. Quá trình thải trừ phụ thuộc nhiều vào pH nước tiểu; khi nước tiểu trở nên kiềm, sự thải trừ giảm, làm tăng nồng độ memantine.

Hướng dẫn bảo quản

• Bảo quản pms-Memantine 5mg ở nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ẩm và tránh ánh sáng trực tiếp.
• Giữ thuốc trong bao bì gốc, đậy kín sau khi mở vỉ.
• Nhiệt độ bảo quản thường dưới 30°C hoặc theo khuyến cáo của nhà sản xuất ghi trên bao bì.
• Để xa tầm tay trẻ em và bệnh nhân sa sút trí tuệ, tránh trường hợp tự ý lấy thuốc.

Mọi thông tin trên đây chỉ mang tính chất tham khảo. Việc sử dụng thuốc phải tuân theo hướng dẫn của Bác sĩ, Dược sĩ chuyên môn.