Quitide 100mg – (Quetiapin) – chống loạn thần không điển hình

Thành phần

Dược lực học

Cơ chế tác dụng

Quetiapin là thuốc chống loạn thần không điển hình có ái lực với nhiều thụ thể trong hệ thần kinh trung ương. Tác dụng điều trị chính liên quan đến đối kháng thụ thể serotonin 5-HT2A và dopamin D2. Sự điều hòa hệ dopamin giúp làm giảm các triệu chứng loạn thần như hoang tưởng, ảo giác, kích động và rối loạn tư duy. Tác động trên serotonin góp phần cải thiện khí sắc và làm giảm nguy cơ một số tác dụng ngoại tháp so với thuốc chống loạn thần điển hình.

Quetiapin còn đối kháng thụ thể histamin H1 và adrenergic alpha-1. Đối kháng H1 liên quan đến tác dụng buồn ngủ, an thần và tăng cảm giác thèm ăn. Đối kháng alpha-1 có thể gây tụt huyết áp tư thế, chóng mặt, choáng váng hoặc té ngã, đặc biệt khi bắt đầu điều trị, tăng liều nhanh, dùng ở người cao tuổi hoặc người đang dùng thuốc hạ huyết áp.

Tác động trên triệu chứng loạn thần

Trong tâm thần phân liệt, hoạt động dopamin bất thường tại một số đường dẫn truyền thần kinh có liên quan đến triệu chứng dương tính như ảo giác, hoang tưởng và kích động. Quetiapin giúp giảm hoạt động dopamin tại thụ thể D2, qua đó hỗ trợ giảm triệu chứng loạn thần. Hiệu quả không xuất hiện tức thì ở tất cả người bệnh; một số biểu hiện như kích động hoặc mất ngủ có thể cải thiện sớm hơn, trong khi hoang tưởng, ảo giác và tổ chức tư duy thường cần nhiều ngày đến vài tuần để đánh giá rõ.

Tác động ổn định khí sắc

Trong rối loạn lưỡng cực, người bệnh có thể trải qua các giai đoạn hưng cảm, trầm cảm hoặc hỗn hợp. Quetiapin được sử dụng trong một số phác đồ để kiểm soát hưng cảm cấp, trầm cảm lưỡng cực và phòng ngừa tái phát. Cơ chế liên quan đến điều hòa serotonin, dopamin và tác động của chất chuyển hóa norquetiapin trên hệ noradrenalin. Điều trị rối loạn lưỡng cực cần theo dõi lâu dài vì nguy cơ tái phát, ý nghĩ tự sát và thay đổi khí sắc có thể xảy ra trong suốt quá trình bệnh.

Tác dụng an thần và giấc ngủ

Quetiapin có thể gây buồn ngủ do đối kháng thụ thể H1. Tác dụng này có thể hữu ích khi người bệnh mất ngủ, kích động hoặc căng thẳng trong bối cảnh rối loạn tâm thần. Tuy nhiên, không nên tự dùng quetiapin chỉ để ngủ nếu không có chỉ định, vì thuốc có thể gây tăng cân, rối loạn chuyển hóa, tụt huyết áp, kéo dài khoảng QT và các phản ứng nghiêm trọng khác.

Dược động học

Hấp thu

Quetiapin được hấp thu qua đường tiêu hóa sau khi uống. Thuốc có thể dùng cùng hoặc không cùng thức ăn tùy dạng bào chế và chỉ định cụ thể. Nên uống thuốc vào thời điểm cố định mỗi ngày để duy trì nồng độ ổn định và hỗ trợ tuân thủ điều trị. Nếu thuốc gây buồn ngủ nhiều, bác sĩ có thể điều chỉnh thời điểm uống hoặc liều dùng phù hợp.

Phân bố

Quetiapin phân bố rộng trong cơ thể và gắn với protein huyết tương ở mức đáng kể. Thuốc đi qua hàng rào máu não để phát huy tác dụng trên hệ thần kinh trung ương. Đáp ứng điều trị phụ thuộc nồng độ thuốc, tốc độ chỉnh liều, bệnh nền, thuốc phối hợp, khả năng chuyển hóa của gan và độ nhạy cảm của từng người bệnh.

Chuyển hóa

Quetiapin được chuyển hóa chủ yếu tại gan qua enzym CYP3A4. Chất chuyển hóa có hoạt tính norquetiapin có thể góp phần vào hiệu quả điều trị và một số tác dụng không mong muốn. Do liên quan CYP3A4, quetiapin có tương tác đáng chú ý với các thuốc ức chế mạnh hoặc cảm ứng mạnh enzym này.

Thải trừ

Quetiapin và các chất chuyển hóa được thải trừ chủ yếu qua nước tiểu và phân. Ở người suy gan, người cao tuổi hoặc người dùng đồng thời thuốc ảnh hưởng CYP3A4, nồng độ quetiapin có thể thay đổi, do đó bác sĩ thường khởi đầu liều thấp hơn và chỉnh liều chậm hơn.

Công dụng

Quitide 100mg có công dụng điều hòa hoạt động của serotonin và dopamin trong hệ thần kinh trung ương, giúp kiểm soát triệu chứng loạn thần, ổn định khí sắc và hỗ trợ điều trị một số rối loạn tâm thần. Thuốc có thể giúp giảm ảo giác, hoang tưởng, kích động, rối loạn tư duy, hưng cảm và triệu chứng trầm cảm lưỡng cực khi dùng đúng chỉ định.

Chỉ định

• Điều trị tâm thần phân liệt.
• Điều trị giai đoạn hưng cảm trong rối loạn lưỡng cực.
• Điều trị giai đoạn trầm cảm trong rối loạn lưỡng cực theo chỉ định.
• Điều trị duy trì rối loạn lưỡng cực nhằm giảm nguy cơ tái phát trong một số phác đồ.
• Một số chỉ định khác do bác sĩ chuyên khoa quyết định dựa trên tình trạng lâm sàng.

Chống chỉ định

• Người mẫn cảm với quetiapin hoặc bất kỳ thành phần nào của thuốc.
• Không dùng đồng thời với thuốc ức chế CYP3A4 mạnh như ketoconazol, itraconazol, clarithromycin, erythromycin, ritonavir, nefazodon hoặc thuốc tương tự nếu không có chỉ định và giám sát đặc biệt.
• Không dùng cho người đang hôn mê hoặc ức chế thần kinh trung ương nặng do rượu, thuốc ngủ, opioid hoặc thuốc an thần nếu chưa được bác sĩ đánh giá.
• Không tự dùng cho người sa sút trí tuệ có rối loạn hành vi vì thuốc chống loạn thần có thể làm tăng nguy cơ biến cố mạch máu não và tử vong ở nhóm này.

Liều dùng và cách dùng

Cách dùng

Uống Quitide 100mg với nước theo đúng đơn thuốc của bác sĩ. Không tự ý nghiền, nhai hoặc bẻ viên nếu thuốc có dạng bào chế đặc biệt. Nên dùng thuốc vào thời điểm cố định hằng ngày. Nếu cảm thấy buồn ngủ nhiều, chóng mặt hoặc choáng váng sau khi dùng, người bệnh cần báo bác sĩ để được điều chỉnh, không tự ý bỏ thuốc.

Quetiapin cần được tăng liều và giảm liều theo hướng dẫn. Việc tăng liều quá nhanh có thể làm tăng nguy cơ buồn ngủ, tụt huyết áp tư thế, chóng mặt hoặc té ngã. Ngừng thuốc đột ngột có thể gây mất ngủ, buồn nôn, đau đầu, tiêu chảy, kích thích hoặc tái phát triệu chứng tâm thần.

Liều dùng tham khảo

Liều dùng quetiapin phụ thuộc chẩn đoán, mức độ bệnh, tuổi, bệnh gan thận, thuốc phối hợp và khả năng dung nạp. Quitide 100mg có thể được dùng trong giai đoạn chỉnh liều hoặc duy trì theo chỉ định. Không có một liều cố định phù hợp cho mọi người bệnh; bác sĩ sẽ cá thể hóa phác đồ dựa trên đáp ứng và tác dụng phụ.

• Không tự ý tăng liều nếu triệu chứng chưa cải thiện ngay.
• Không tự ý ngừng thuốc khi thấy ổn hơn vì nguy cơ tái phát cao.
• Người cao tuổi hoặc suy gan thường cần khởi đầu thấp và chỉnh liều chậm hơn.
• Nếu bỏ thuốc nhiều ngày, không tự dùng lại liều cũ cao; cần hỏi bác sĩ.

Quên liều

Nếu quên một liều Quitide 100mg, hãy uống ngay khi nhớ ra. Nếu gần đến thời điểm dùng liều kế tiếp, bỏ qua liều đã quên và tiếp tục lịch dùng thuốc như bình thường. Không uống gấp đôi liều để bù vì có thể làm tăng nguy cơ buồn ngủ, tụt huyết áp, lú lẫn hoặc rối loạn nhịp tim.

Quá liều

Quá liều quetiapin có thể gây buồn ngủ sâu, lú lẫn, tụt huyết áp, nhịp tim nhanh, kéo dài khoảng QT, rối loạn nhịp, suy hô hấp, co giật hoặc hôn mê. Khi nghi ngờ quá liều, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay và mang theo vỏ thuốc hoặc đơn thuốc. Không tự xử trí tại nhà nếu người bệnh lơ mơ, khó đánh thức, thở chậm, ngất hoặc co giật.

Tác dụng không mong muốn

Thường gặp

• Buồn ngủ, chóng mặt, đau đầu.
• Khô miệng, táo bón, khó tiêu.
• Tăng cảm giác thèm ăn, tăng cân.
• Tụt huyết áp tư thế, choáng váng khi đứng dậy.
• Mệt mỏi, suy nhược.

Rối loạn chuyển hóa

Quetiapin có thể gây tăng cân, tăng đường huyết, tăng triglycerid, tăng cholesterol hoặc làm nặng thêm đái tháo đường. Người có thừa cân, đái tháo đường, rối loạn lipid máu, hội chứng chuyển hóa hoặc tiền sử gia đình có bệnh chuyển hóa cần được theo dõi sát cân nặng, vòng eo, đường huyết và lipid máu.

Tác dụng ngoại tháp và vận động

Dù nguy cơ ngoại tháp thường thấp hơn thuốc chống loạn thần điển hình, quetiapin vẫn có thể gây run, cứng cơ, bồn chồn không yên, chậm vận động hoặc rối loạn vận động muộn ở một số người. Nếu xuất hiện vận động bất thường vùng mặt, lưỡi, môi, tay chân hoặc cảm giác không thể ngồi yên, cần báo bác sĩ.

Tác dụng tim mạch

Thuốc có thể gây tụt huyết áp tư thế, nhịp tim nhanh và hiếm khi kéo dài khoảng QT. Nguy cơ tăng ở người bệnh tim, rối loạn điện giải, người cao tuổi hoặc dùng cùng thuốc kéo dài QT. Người bệnh cần đi khám nếu ngất, hồi hộp dữ dội, đau ngực hoặc khó thở.

Phản ứng nghiêm trọng hiếm gặp

• Hội chứng an thần kinh ác tính: sốt cao, cứng cơ, lú lẫn, vã mồ hôi, nhịp tim nhanh.
• Co giật.
• Giảm bạch cầu, giảm bạch cầu trung tính hoặc nhiễm trùng bất thường.
• Phản ứng dị ứng nặng như phù mặt, khó thở, phát ban lan rộng.
• Ý nghĩ tự sát hoặc hành vi tự hại, đặc biệt trong giai đoạn trầm cảm.

Thận trọng khi sử dụng

• Theo dõi nguy cơ tự sát, đặc biệt ở người trầm cảm lưỡng cực hoặc mới thay đổi liều.
• Thận trọng ở người bệnh tim mạch, tiền sử đột quỵ, tụt huyết áp, rối loạn nhịp hoặc kéo dài QT.
• Thận trọng ở người đái tháo đường, béo phì, rối loạn lipid máu hoặc hội chứng chuyển hóa.
• Thận trọng ở người có tiền sử co giật, động kinh, chấn thương sọ não hoặc nghiện rượu.
• Thận trọng ở người suy gan, người cao tuổi hoặc dùng nhiều thuốc.
• Tránh uống rượu vì có thể tăng buồn ngủ, giảm tỉnh táo và tăng nguy cơ tai nạn.
• Không lái xe hoặc vận hành máy móc khi còn buồn ngủ, chóng mặt hoặc giảm tập trung.
• Không ngừng thuốc đột ngột nếu chưa có hướng dẫn của bác sĩ.

Phụ nữ có thai

Việc dùng quetiapin trong thai kỳ cần được bác sĩ chuyên khoa cân nhắc giữa lợi ích kiểm soát bệnh tâm thần cho mẹ và nguy cơ cho thai. Rối loạn tâm thần không được kiểm soát cũng có thể gây nguy hiểm cho mẹ và thai. Trẻ sơ sinh có mẹ dùng thuốc chống loạn thần trong giai đoạn cuối thai kỳ có thể gặp triệu chứng thích nghi sau sinh như run, tăng hoặc giảm trương lực cơ, buồn ngủ, kích thích, khó bú hoặc khó thở. Phụ nữ đang mang thai, dự định mang thai hoặc phát hiện có thai khi đang dùng Quitide 100mg cần báo bác sĩ, không tự ngừng thuốc.

Phụ nữ cho con bú

Quetiapin có thể bài tiết vào sữa mẹ với lượng khác nhau tùy người. Phụ nữ đang cho con bú chỉ nên dùng thuốc khi bác sĩ đánh giá lợi ích vượt trội nguy cơ. Cần theo dõi trẻ bú mẹ nếu có ngủ nhiều bất thường, bú kém, kích thích, chậm tăng cân hoặc biểu hiện bất thường khác.

Ảnh hưởng đến khả năng lái xe và vận hành máy móc

Quitide 100mg có thể gây buồn ngủ, chóng mặt, giảm phản xạ và giảm tập trung. Người bệnh không nên lái xe, vận hành máy móc, làm việc trên cao hoặc làm công việc nguy hiểm cho đến khi biết rõ thuốc ảnh hưởng thế nào đến cơ thể. Nguy cơ này thường rõ hơn khi mới bắt đầu điều trị, tăng liều hoặc dùng cùng rượu, thuốc ngủ, thuốc an thần.

Tương tác thuốc chuyên sâu

Thuốc ức chế CYP3A4 mạnh

Ketoconazol, itraconazol, voriconazol, posaconazol, clarithromycin, erythromycin, ritonavir, cobicistat, nefazodon và một số thuốc khác có thể làm tăng nồng độ quetiapin, dẫn đến buồn ngủ sâu, tụt huyết áp, kéo dài QT hoặc độc tính nghiêm trọng. Các phối hợp này thường cần tránh hoặc chỉ dùng khi có chỉ định đặc biệt.

Thuốc cảm ứng CYP3A4

Carbamazepin, phenytoin, phenobarbital, rifampicin và St. John’s wort có thể làm giảm nồng độ quetiapin, khiến thuốc kém hiệu quả và tăng nguy cơ tái phát triệu chứng. Không tự ý dùng hoặc ngừng các thuốc này khi đang điều trị quetiapin.

Rượu, thuốc ngủ và thuốc an thần

Rượu, benzodiazepin, opioid, thuốc ngủ, thuốc kháng histamin gây buồn ngủ hoặc thuốc an thần khác có thể làm tăng ức chế thần kinh trung ương khi dùng cùng quetiapin. Người bệnh có thể buồn ngủ nhiều, lú lẫn, ngã, suy hô hấp hoặc tai nạn.

Thuốc kéo dài khoảng QT

Một số thuốc chống loạn nhịp, kháng sinh macrolid, fluoroquinolon, thuốc chống loạn thần khác, methadone hoặc thuốc chống nôn có thể làm tăng nguy cơ kéo dài QT khi phối hợp. Người có bệnh tim hoặc rối loạn điện giải cần được theo dõi kỹ.

Thuốc hạ huyết áp

Quetiapin có thể làm tăng tác dụng hạ huyết áp, đặc biệt gây tụt huyết áp tư thế. Người dùng thuốc huyết áp cần đứng dậy từ từ, theo dõi chóng mặt và báo bác sĩ nếu choáng váng hoặc ngã.

Thuốc điều trị đái tháo đường

Do quetiapin có thể làm tăng đường huyết hoặc tăng cân, người dùng insulin hoặc thuốc hạ đường huyết có thể cần theo dõi đường huyết sát hơn. Bác sĩ có thể điều chỉnh phác đồ đái tháo đường nếu đường huyết thay đổi.

Bảo quản

• Bảo quản thuốc trong bao bì kín, nơi khô ráo, thoáng mát.
• Tránh ánh sáng trực tiếp và tránh ẩm.
• Để xa tầm tay trẻ em.
• Không dùng thuốc khi viên đổi màu, nứt vỡ, ẩm mốc hoặc quá hạn sử dụng.
• Không chia sẻ thuốc cho người khác dù có triệu chứng tương tự.

Theo dõi điều trị

Người dùng Quitide 100mg cần tái khám đúng hẹn để bác sĩ đánh giá hiệu quả kiểm soát triệu chứng, mức độ buồn ngủ, huyết áp, cân nặng, vòng eo, đường huyết, lipid máu, chức năng gan và các tác dụng không mong muốn. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định điện tâm đồ, công thức máu hoặc xét nghiệm chuyển hóa định kỳ.

Gia đình nên hỗ trợ theo dõi hành vi, giấc ngủ, mức độ kích động, ý nghĩ tự hại, khả năng tuân thủ thuốc và dấu hiệu tái phát. Các dấu hiệu cần báo bác sĩ gồm mất ngủ tăng, nói nhiều bất thường, kích động, hoang tưởng trở lại, ảo giác, trầm cảm nặng lên, bỏ ăn, tự cô lập, ý nghĩ tự sát hoặc hành vi nguy hiểm.

Người bệnh không nên tự ngừng thuốc khi cảm thấy ổn hơn. Điều trị rối loạn tâm thần thường cần duy trì đủ thời gian để giảm nguy cơ tái phát. Khi cần ngừng hoặc đổi thuốc, bác sĩ sẽ hướng dẫn giảm liều từ từ và theo dõi triệu chứng.

Câu hỏi thường gặp

Quitide 100mg có gây buồn ngủ không?

Có thể. Buồn ngủ là tác dụng thường gặp của quetiapin, đặc biệt trong giai đoạn đầu hoặc sau khi tăng liều. Người bệnh nên tránh lái xe và báo bác sĩ nếu buồn ngủ quá mức.

Quitide 100mg có gây nghiện không?

Quetiapin không phải thuốc gây nghiện theo cơ chế như opioid hoặc benzodiazepin. Tuy nhiên, không nên ngừng thuốc đột ngột vì có thể gây triệu chứng khó chịu và tái phát bệnh.

Dùng thuốc bao lâu thì có hiệu quả?

Một số triệu chứng như mất ngủ hoặc kích động có thể cải thiện sớm, nhưng triệu chứng loạn thần hoặc khí sắc thường cần vài tuần để đánh giá đầy đủ. Người bệnh cần dùng thuốc đều đặn và tái khám theo hẹn.

Thuốc có làm tăng cân không?

Có thể. Quetiapin có thể làm tăng cảm giác thèm ăn, tăng cân và ảnh hưởng đường huyết, lipid máu. Người bệnh nên theo dõi cân nặng, ăn uống lành mạnh và vận động phù hợp.

Mọi thông tin trên đây chỉ mang tính chất tham khảo. Việc sử dụng thuốc phải tuân theo hướng dẫn của Bác sĩ, Dược sĩ chuyên môn.