Gotamas 1mg (Pitavastatin) – Trị tăng cholesterol máu

Gotamas 1 mg là thuốc gì?

Gotamas 1 mg là thuốc hạ mỡ máu thuộc nhóm ức chế HMG-CoA reductase (nhóm statin), chứa hoạt chất Pitavastatin 1 mg (dưới dạng tương đương Pitavastatin calcium 1,045 mg). Thuốc được dùng phối hợp với chế độ ăn kiêng, luyện tập và các biện pháp không dùng thuốc khác nhằm giảm cholesterol máu, giảm triglycerid, tăng nhẹ cholesterol tốt (HDL-C), từ đó giảm nguy cơ xơ vữa động mạch và biến cố tim mạch như nhồi máu cơ tim, đột quỵ, can thiệp mạch vành.

Pitavastatin là statin thế hệ mới, có hiệu lực hạ LDL-C mạnh trên từng mg, ít tương tác với hệ CYP450 hơn nhiều statin khác, thời gian bán thải dài cho phép dùng 1 lần/ngày. Gotamas 1 mg thường dùng cho các trường hợp tăng cholesterol máu cần liều thấp – trung bình hoặc bệnh nhân mới khởi trị, người cao tuổi, người có nguy cơ cao gặp tác dụng phụ với liều statin mạnh.

Thành phần

Trong mỗi viên nén Gotamas 1 mg chứa:

• Pitavastatin 1 mg (dưới dạng tương đương Pitavastatin calcium 1,045 mg).
• Tá dược: lactose, tinh bột, cellulose vi tinh thể, hydroxypropyl cellulose, magnesi stearat, chất màu và các tá dược khác vừa đủ 1 viên nén (theo công bố của nhà sản xuất).

Công dụng

Gotamas với hoạt chất Pitavastatin có các công dụng chính sau:

• Giảm cholesterol toàn phần và đặc biệt là LDL-C (cholesterol xấu) – thành phần chính tạo mảng xơ vữa động mạch.
• Giảm triglycerid và non-HDL-C, góp phần cải thiện toàn diện hồ sơ lipid máu.
• Tăng nhẹ HDL-C (cholesterol tốt), hỗ trợ bảo vệ thành mạch.
• Làm chậm tiến triển xơ vữa động mạch, ổn định mảng xơ vữa, giảm nguy cơ vỡ mảng – nguyên nhân gây nhồi máu cơ tim, đột quỵ.
• Giảm nguy cơ biến cố tim mạch (nhồi máu cơ tim không tử vong, đột quỵ, tái thông mạch vành…) ở bệnh nhân tăng cholesterol máu, nhất là có kèm bệnh mạch vành, đái tháo đường, hội chứng chuyển hóa.

Chỉ định

Gotamas 1 mg thường được bác sĩ chỉ định trong các trường hợp:

• Tăng cholesterol máu nguyên phát (tăng cholesterol máu gia đình dị hợp tử hoặc không gia đình) ở người lớn, thanh thiếu niên khi chế độ ăn kiêng và các biện pháp không dùng thuốc chưa đủ giúp đạt mục tiêu lipid.
• Rối loạn lipid máu hỗn hợp với tăng LDL-C, tăng triglycerid và/hoặc giảm HDL-C.
• Dự phòng biến cố tim mạch ở bệnh nhân:
  • Đã có bệnh mạch vành hoặc xơ vữa mạch đã được xác định.
  • Có nhiều yếu tố nguy cơ tim mạch: đái tháo đường, tăng huyết áp, hút thuốc lá, béo phì, hội chứng chuyển hóa…
• Có thể dùng kết hợp với các thuốc hạ lipid khác (như ezetimib, fibrat, acid béo omega-3) khi cần kiểm soát lipid máu tích cực, theo phác đồ của bác sĩ.

Chống chỉ định

• Quá mẫn với Pitavastatin, với bất cứ statin nào khác hoặc với bất kỳ tá dược nào của thuốc.
• Bệnh gan tiến triển hoặc tăng transaminase huyết thanh kéo dài không rõ nguyên nhân (> 3 lần giới hạn trên của bình thường).
• Phụ nữ mang thai, phụ nữ đang cho con bú hoặc phụ nữ ở độ tuổi sinh sản nhưng không sử dụng biện pháp tránh thai hiệu quả.
• Bệnh nhân có bệnh lý cơ nặng cấp tính hoặc đang mắc bệnh làm tăng nguy cơ suy thận cấp thứ phát do tiêu cơ vân (nhiễm trùng nặng, hạ huyết áp, phẫu thuật lớn, rối loạn chuyển hóa – nội tiết nặng…).

Liều dùng và cách dùng

Cách dùng

• Gotamas 1 mg dùng đường uống.
• Có thể uống vào bất kỳ thời điểm nào trong ngày, cùng hoặc không cùng bữa ăn, nhưng nên uống cố định một giờ mỗi ngày để dễ ghi nhớ.
• Nuốt nguyên viên với một lượng nước vừa đủ, không nhai, không nghiền nát trừ khi có hướng dẫn cụ thể của bác sĩ.
• Trước khi khởi trị, cần áp dụng chế độ ăn giảm cholesterol, giảm chất béo bão hòa; chế độ này vẫn phải duy trì trong suốt quá trình dùng thuốc.

Liều dùng tham khảo cho người lớn

Liều Pitavastatin cần được điều chỉnh theo đáp ứng lâm sàng và mục tiêu lipid máu của từng bệnh nhân.

• Liều khởi đầu thông thường: 1 mg/ngày.
• Liều duy trì: có thể tăng dần lên 2 mg hoặc tối đa 4 mg/ngày nếu sau ít nhất 4 tuần điều trị mà LDL-C chưa đạt mục tiêu, và bệnh nhân dung nạp tốt.
• Liều tối đa khuyến cáo: 4 mg/ngày.

Đối với Gotamas 1 mg, bác sĩ có thể yêu cầu uống 1–4 viên/ngày tùy liều cần thiết. Không tự ý tăng liều khi chưa được thăm khám lại và kiểm tra xét nghiệm mỡ máu, men gan.

Liều dùng cho bệnh nhân suy thận

• Trường hợp suy thận nhẹ đến trung bình: thường không cần điều chỉnh liều nhưng vẫn cần theo dõi chức năng thận, men gan và triệu chứng đau cơ.
• Trường hợp suy thận nặng, bệnh nhân lọc máu: thường dùng liều khởi đầu 1 mg/ngày và tối đa 2 mg/ngày, theo dõi sát triệu chứng và xét nghiệm.

Liều dùng cho người cao tuổi

• Không cần chỉnh liều đặc biệt, tuy nhiên người cao tuổi thường có nhiều bệnh nền và dùng nhiều thuốc nên cần khởi trị liều thấp, tăng liều từ từ dưới sự giám sát của bác sĩ.

Tác dụng không mong muốn

Phần lớn người bệnh dung nạp statin tốt, các tác dụng phụ nếu có thường nhẹ và thoáng qua. Các phản ứng không mong muốn có thể gặp khi dùng Gotamas 1 mg gồm:

Tác dụng phụ thường gặp (≥ 1% – < 10%)

• Đau đầu, chóng mặt nhẹ.
• Rối loạn tiêu hóa: buồn nôn, đau bụng, tiêu chảy, táo bón.
• Đau cơ, nhức mỏi cơ, đau khớp mức độ nhẹ.
• Tăng nhẹ men gan (AST, ALT) nhưng không có triệu chứng.

Tác dụng phụ ít gặp hoặc hiếm gặp

• Viêm cơ, bệnh cơ, tiêu cơ vân: biểu hiện đau cơ toàn thân, yếu cơ, căng cứng, đối xứng hai bên (thường ở đùi, vai), có thể kèm nước tiểu sẫm màu. Xét nghiệm thấy tăng CK (creatinin kinase) rất cao, có thể dẫn đến suy thận cấp nếu không xử trí kịp.
• Tăng đường huyết nhẹ, có thể làm lộ đái tháo đường tiềm ẩn ở người có nguy cơ.
• Phản ứng dị ứng: phát ban, ngứa, mề đay, hiếm hơn là phù mạch, phản vệ.
• Rối loạn giấc ngủ, mất ngủ, mệt mỏi.
• Tăng nhẹ creatinin huyết thanh hoặc rối loạn nhẹ chức năng thận.

Khi nào cần ngừng thuốc và đi khám ngay?

• Đau cơ, nhức mỏi cơ nặng, yếu cơ rõ rệt, không giải thích được.
• Đau bụng, vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, mệt nhiều – gợi ý tổn thương gan.
• Phát ban lan rộng, khó thở, phù môi, lưỡi, mặt.

Tương tác thuốc

Pitavastatin ít phụ thuộc chuyển hóa qua CYP3A4 hơn so với một số statin khác nên ít tương tác hơn. Tuy nhiên, một số thuốc và thực phẩm vẫn có thể làm thay đổi nồng độ Pitavastatin hoặc tăng nguy cơ bệnh cơ:

• Ciclosporin: làm tăng đáng kể nồng độ Pitavastatin trong huyết tương. Không nên phối hợp hoặc chỉ dùng khi có chỉ định rất chặt chẽ, với liều Pitavastatin khuyến cáo không quá 1 mg/ngày.
• Fibrat (nhất là Gemfibrozil), niacin liều cao: tăng nguy cơ bệnh cơ và tiêu cơ vân khi dùng cùng statin. Cần cân nhắc lợi ích – nguy cơ và theo dõi sát.
• Erythromycin, Clarithromycin và một số kháng sinh macrolid khác: có thể tăng nồng độ statin.
• Thuốc kháng nấm azol (Itraconazol, Ketoconazol), một số thuốc kháng HIV, thuốc ức chế protease: tiềm ẩn tương tác, cần tư vấn bác sĩ.
• Nhựa gắn acid mật (cholestyramin, colestipol): có thể giảm hấp thu Pitavastatin nếu dùng cùng lúc. Khi cần phối hợp, nên uống Gotamas trước hoặc sau các thuốc này vài giờ.
• Rượu, bia và đồ uống có cồn: làm tăng nguy cơ độc tính trên gan; người dùng Pitavastatin nên hạn chế tối đa.
• Một số thuốc chống đông đường uống như warfarin: statin có thể ảnh hưởng nhẹ đến INR; cần theo dõi khi khởi trị hoặc chỉnh liều.

Thận trọng khi sử dụng

• Trước khi bắt đầu điều trị, cần loại trừ các nguyên nhân thứ phát của tăng cholesterol như suy giáp chưa điều trị, hội chứng thận hư, bệnh gan, lạm dụng rượu, dùng thuốc gây tăng lipid (corticoid, thuốc tránh thai, thuốc lợi tiểu thiazid…).
• Đo men gan (AST, ALT) trước khi dùng, sau đó định kỳ hoặc khi xuất hiện triệu chứng gợi ý tổn thương gan.
• Theo dõi CK huyết thanh khi có biểu hiện đau cơ bất thường, đặc biệt ở bệnh nhân có yếu tố nguy cơ bệnh cơ (người cao tuổi, nữ giới, suy giáp, tiền sử bệnh cơ do statin, suy thận…).
• Ngừng thuốc tạm thời khi bệnh nhân phải trải qua phẫu thuật lớn, chấn thương nặng, nhiễm trùng nặng hoặc rối loạn chuyển hóa – nội tiết nặng.
• Thận trọng ở bệnh nhân có tiền sử bệnh gan, người thường xuyên uống rượu.
• Statin có thể làm tăng nhẹ glucose huyết, cần đặc biệt lưu ý ở người tiền đái tháo đường, béo phì, hội chứng chuyển hóa.

Phụ nữ có thai và cho con bú

Phụ nữ có thai

Cholesterol và các sản phẩm dẫn xuất là thành phần thiết yếu cho sự phát triển của thai nhi. Do ức chế tổng hợp cholesterol, Pitavastatin có thể gây hại cho thai. Vì vậy:

• Chống chỉ định dùng Gotamas cho phụ nữ đang mang thai.
• Phụ nữ trong độ tuổi sinh sản dùng thuốc cần áp dụng biện pháp tránh thai hiệu quả.
• Nếu phát hiện có thai trong thời gian dùng statin, phải ngừng thuốc ngay và thông báo cho bác sĩ để được tư vấn.

Phụ nữ cho con bú

Chưa rõ Pitavastatin có bài tiết vào sữa mẹ hay không nhưng các statin khác được ghi nhận có mặt trong sữa động vật. Do nguy cơ tiềm ẩn cho trẻ bú, chống chỉ định dùng Gotamas cho phụ nữ đang cho con bú. Nếu cần điều trị statin, người mẹ nên ngừng cho con bú hoặc chọn thuốc thay thế an toàn hơn theo tư vấn bác sĩ.

Ảnh hưởng lên khả năng lái xe và vận hành máy móc

Gotamas 1 mg nhìn chung ít ảnh hưởng đến khả năng lái xe và vận hành máy móc. Tuy nhiên, một số người có thể thấy chóng mặt, mệt trong thời gian đầu điều trị. Nếu gặp các triệu chứng này, nên thận trọng khi lái xe, làm việc trên cao hoặc vận hành máy móc nặng.

Dược lực học

Pitavastatin thuộc nhóm ức chế cạnh tranh 3-hydroxy-3-methylglutaryl coenzyme A (HMG-CoA) reductase – enzyme giới hạn tốc độ trong con đường tổng hợp cholesterol ở gan. Bằng cách ức chế HMG-CoA reductase, Pitavastatin làm giảm tổng hợp cholesterol nội sinh, từ đó:

• Giảm nồng độ cholesterol trong tế bào gan, kích thích tăng biểu hiện thụ thể LDL trên bề mặt tế bào gan.
• Tăng thu nhận LDL-C từ máu vào gan, giảm mạnh LDL-C huyết tương.
• Giảm VLDL-C và triglycerid, tăng nhẹ HDL-C.

Bên cạnh tác dụng hạ lipid, Pitavastatin còn có một số tác động “ngoài lipid” (pleiotropic effects) như cải thiện chức năng nội mô, giảm stress oxy hóa, ổn định mảng xơ vữa, giảm viêm mạch, góp phần giảm nguy cơ biến cố tim mạch.

Pitavastatin có ái lực cao với HMG-CoA reductase, hiệu lực hạ LDL-C tốt trên mỗi mg, cho phép đạt hiệu quả hạ lipid mong muốn với liều thấp hơn so với một số statin khác, qua đó có thể giảm nguy cơ tác dụng phụ trên cơ và gan.

Dược động học

• Hấp thu: Pitavastatin được hấp thu nhanh qua đường uống, nồng độ đỉnh trong huyết tương đạt sau khoảng 1 giờ. Sinh khả dụng tuyệt đối khoảng 50–60%. Thức ăn có thể làm chậm thời gian đạt nồng độ đỉnh nhưng không ảnh hưởng đáng kể đến diện tích dưới đường cong nồng độ – thời gian (AUC), do đó thuốc có thể uống cùng hoặc không cùng thức ăn.
• Phân bố: Tỷ lệ gắn kết protein huyết tương rất cao (trên 95%), chủ yếu với albumin và α1-acid glycoprotein. Pitavastatin được phân bố chủ yếu ở gan – nơi diễn ra tác dụng chính hạ lipid.
• Chuyển hóa: Pitavastatin được chuyển hóa chủ yếu qua glucuronid hóa (UGT1A3, UGT2B7) thành dạng liên hợp không hoạt tính và một phần nhỏ qua CYP2C9. Do ít phụ thuộc CYP3A4 nên nguy cơ tương tác với chất ức chế CYP3A4 thấp hơn so với một số statin khác.
• Thải trừ: Thải trừ chủ yếu qua phân (khoảng 80%), một phần qua nước tiểu (khoảng 15%). Thời gian bán thải khoảng 11–12 giờ, cho phép dùng 1 lần/ngày nhưng vẫn đảm bảo tác dụng hạ lipid trong 24 giờ.

Quên liều và xử trí

Khi quên liều

• Nếu nhớ ra trong vài giờ sau thời gian uống thuốc thông thường, có thể uống bù ngay.
• Nếu đã gần đến thời điểm uống liều kế tiếp (trên 12 giờ), bỏ qua liều đã quên và uống liều tiếp theo như lịch thông thường.
• Không uống gấp đôi liều để bù cho liều đã quên.

Khi dùng quá liều

Hiện chưa có thuốc giải độc đặc hiệu cho Pitavastatin. Khi nghi ngờ quá liều (uống nhiều hơn liều bác sĩ kê hoặc trẻ em lỡ uống thuốc):

• Báo ngay cho bác sĩ hoặc đến cơ sở y tế gần nhất.
• Điều trị triệu chứng và hỗ trợ chung, theo dõi chức năng gan, thận, CK huyết thanh.
• Lọc máu không được cho là hiệu quả đáng kể do Pitavastatin gắn mạnh với protein huyết tương.

Hướng dẫn bảo quản

• Bảo quản thuốc ở nhiệt độ dưới 30 °C, nơi khô ráo, tránh ẩm và ánh sáng trực tiếp.
• Giữ thuốc trong bao bì gốc cho đến khi sử dụng.
• Để xa tầm tay trẻ em.

Mọi thông tin trên đây chỉ mang tính chất tham khảo. Việc sử dụng thuốc phải tuân theo hướng dẫn của Bác sĩ, Dược sĩ chuyên môn.