Gefitinat 250 (Gefitinib) – Điều trị ung thư phổi

Thành phần

• Gefitinib 250mg.

Vai trò của hoạt chất Gefitinib

Gefitinib là thuốc ức chế tyrosine kinase của thụ thể yếu tố tăng trưởng biểu bì. Tyrosine kinase là một phần quan trọng của thụ thể, tham gia truyền tín hiệu vào trong tế bào sau khi thụ thể được hoạt hóa. Khi ức chế tyrosine kinase, gefitinib làm giảm kích hoạt các đường tín hiệu thúc đẩy tăng sinh, xâm lấn và hạn chế chết theo chương trình của tế bào ung thư. Kết quả là khối u có thể giảm tăng trưởng hoặc thu nhỏ, cải thiện triệu chứng và kéo dài thời gian kiểm soát bệnh ở nhóm người bệnh phù hợp.

Điểm quan trọng là hiệu quả của gefitinib thường cao hơn ở người bệnh có đột biến hoạt hóa thụ thể yếu tố tăng trưởng biểu bì (ví dụ một số đột biến ở exon 19, exon 21), trong khi ở người không có đột biến phù hợp, lợi ích có thể hạn chế. Do đó, quyết định điều trị cần dựa trên đánh giá chuyên khoa và kết quả xét nghiệm phân tử.

Công dụng

• Điều trị ung thư phổi không tế bào nhỏ có đột biến thụ thể yếu tố tăng trưởng biểu bì phù hợp, theo chỉ định bác sĩ.
• Giúp kiểm soát sự phát triển của khối u, giảm triệu chứng liên quan bệnh và cải thiện chất lượng cuộc sống ở nhóm người bệnh phù hợp.

Chỉ định

Gefitinib thường được chỉ định trong điều trị ung thư phổi không tế bào nhỏ ở người bệnh có đột biến thụ thể yếu tố tăng trưởng biểu bì nhạy cảm với thuốc. Tùy bối cảnh lâm sàng, thuốc có thể được sử dụng như điều trị bước đầu hoặc sau các phác đồ khác, theo đánh giá của bác sĩ chuyên khoa ung bướu.

Người bệnh không nên tự dùng thuốc khi chưa có chỉ định, không nên chia sẻ thuốc cho người khác vì yêu cầu xét nghiệm và đánh giá phù hợp rất quan trọng.

Chống chỉ định

• Quá mẫn với gefitinib hoặc bất kỳ thành phần nào của thuốc.
• Một số tình huống cần thận trọng cao hoặc tránh dùng theo hướng dẫn chuyên môn (ví dụ tổn thương phổi mô kẽ nghiêm trọng liên quan thuốc trước đó), cần được bác sĩ đánh giá cá thể.

Đối tượng cần thận trọng đặc biệt

Người có bệnh lý phổi nền hoặc có nguy cơ bệnh phổi mô kẽ

Một biến cố hiếm nhưng nghiêm trọng của nhóm thuốc ức chế tyrosine kinase thụ thể yếu tố tăng trưởng biểu bì là bệnh phổi mô kẽ do thuốc. Người bệnh có tiền sử bệnh phổi mô kẽ, xơ phổi, hoặc từng có viêm phổi do thuốc cần được đánh giá kỹ trước khi điều trị. Trong quá trình dùng thuốc, nếu xuất hiện khó thở tăng nhanh, ho khan nặng lên, sốt không rõ nguyên nhân hoặc giảm bão hòa oxy, người bệnh cần liên hệ cơ sở y tế ngay để được đánh giá kịp thời.

Người có bệnh gan hoặc men gan tăng

Gefitinib được chuyển hóa chủ yếu tại gan, vì vậy người có bệnh gan, viêm gan, xơ gan hoặc men gan tăng cần theo dõi chặt chẽ. Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm men gan định kỳ và điều chỉnh phác đồ khi cần. Nếu có vàng da, nước tiểu sẫm, đau hạ sườn phải, mệt mỏi tăng rõ, cần báo bác sĩ ngay.

Người dùng đồng thời thuốc có nguy cơ tương tác

Một số thuốc có thể làm thay đổi nồng độ gefitinib hoặc làm tăng nguy cơ tác dụng không mong muốn. Người bệnh cần cung cấp danh sách đầy đủ các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc không kê đơn, thảo dược, thực phẩm bảo vệ sức khỏe). Tự ý phối hợp có thể làm giảm hiệu quả điều trị hoặc tăng độc tính.

Phụ nữ mang thai và cho con bú

Điều trị ung thư trong thai kỳ và cho con bú là vấn đề phức tạp và cần chuyên khoa. Thuốc tác động đích có thể gây hại cho thai nhi. Người bệnh cần trao đổi với bác sĩ về kế hoạch tránh thai trong thời gian điều trị và trong một khoảng thời gian sau điều trị, theo hướng dẫn chuyên môn. Với cho con bú, thường cần ngừng cho con bú khi điều trị bằng thuốc chống ung thư, theo chỉ định.

Trẻ em

Hiệu quả và an toàn ở trẻ em tùy chỉ định và dữ liệu sản phẩm. Việc dùng thuốc ở trẻ em (nếu có) cần chỉ định và theo dõi chặt chẽ bởi bác sĩ chuyên khoa.

Liều dùng và cách dùng

Thông tin dưới đây mang tính tham khảo. Liều dùng và thời gian điều trị phải theo chỉ định bác sĩ chuyên khoa ung bướu.

Liều dùng thường dùng

Liều thường dùng của gefitinib trong điều trị ung thư phổi không tế bào nhỏ là 250mg mỗi ngày. Bác sĩ có thể điều chỉnh phác đồ tùy đáp ứng, độc tính, chức năng gan và các yếu tố lâm sàng khác.

Cách dùng

• Uống thuốc đúng giờ mỗi ngày để duy trì nồng độ ổn định.
• Có thể dùng cùng hoặc không cùng thức ăn, trừ khi bác sĩ có hướng dẫn khác.
• Nuốt nguyên viên với nước. Nếu khó nuốt, một số hướng dẫn thực hành có thể cho phép phân tán viên trong nước theo chỉ định và hướng dẫn cụ thể; người bệnh cần làm theo tờ hướng dẫn sử dụng của sản phẩm.
• Không tự ý tăng liều hoặc ngừng thuốc. Nếu cần ngừng do tác dụng không mong muốn, bác sĩ sẽ quyết định và theo dõi.

Quên liều và xử trí

• Nếu nhớ ra trong ngày, uống ngay khi có thể.
• Nếu gần thời điểm của liều kế tiếp, bỏ qua liều đã quên và dùng liều kế tiếp đúng lịch.
• Không dùng gấp đôi liều để bù.

Quá liều và xử trí

Quá liều có thể làm tăng nguy cơ tác dụng không mong muốn như tiêu chảy nặng, phát ban nặng hoặc độc tính khác. Nếu nghi ngờ quá liều, người bệnh cần liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá và xử trí hỗ trợ kịp thời.

Theo dõi trong quá trình điều trị

Điều trị bằng gefitinib cần được theo dõi định kỳ để đánh giá hiệu quả và an toàn. Bác sĩ có thể yêu cầu:

• Đánh giá triệu chứng hô hấp và dấu hiệu cảnh báo bệnh phổi mô kẽ.
• Xét nghiệm chức năng gan định kỳ.
• Theo dõi da và niêm mạc vì phát ban và khô da có thể gặp.
• Đánh giá tiêu hóa, đặc biệt tiêu chảy và mất nước.
• Đánh giá đáp ứng khối u bằng hình ảnh theo lịch hẹn.

Tác dụng không mong muốn

Tác dụng không mong muốn của gefitinib thường liên quan da và tiêu hóa, phản ánh cơ chế ức chế thụ thể yếu tố tăng trưởng biểu bì trên mô lành. Phần lớn tác dụng không mong muốn có thể kiểm soát được nếu phát hiện sớm và xử trí phù hợp. Tuy nhiên, có một số biến cố hiếm nhưng nghiêm trọng cần nhận biết sớm.

Tác dụng không mong muốn thường gặp

• Phát ban dạng mụn, khô da, ngứa da.
• Tiêu chảy, buồn nôn, chán ăn.
• Viêm miệng, đau rát niêm mạc.
• Mệt mỏi.
• Tăng men gan ở một số người.

Tác dụng không mong muốn cần lưu ý và dấu hiệu cảnh báo

• Bệnh phổi mô kẽ do thuốc: khó thở tăng nhanh, ho khan nặng lên, sốt, giảm bão hòa oxy. Đây là tình huống cần đánh giá khẩn cấp.
• Tiêu chảy nặng: nguy cơ mất nước, rối loạn điện giải. Nếu tiêu chảy nhiều lần trong ngày hoặc có dấu hiệu mất nước, cần liên hệ bác sĩ.
• Độc tính gan: vàng da, nước tiểu sẫm, đau hạ sườn phải, mệt mỏi tăng rõ.
• Tổn thương mắt: đau mắt, đỏ mắt, nhìn mờ, sợ ánh sáng cần được khám.
• Phản ứng da nặng: phồng rộp, bong tróc da, tổn thương niêm mạc, sốt kèm phát ban.

Tương tác thuốc

Gefitinib có thể bị ảnh hưởng bởi thuốc tác động lên hệ enzym chuyển hóa và độ acid dạ dày. Trong thực hành, các nhóm tương tác cần lưu ý gồm:

• Thuốc cảm ứng hoặc ức chế enzym chuyển hóa tại gan: có thể làm giảm hoặc tăng nồng độ gefitinib, ảnh hưởng hiệu quả và độc tính.
• Thuốc làm giảm acid dạ dày: có thể làm thay đổi hòa tan và hấp thu của thuốc ở một số trường hợp; bác sĩ sẽ cân nhắc thời điểm dùng nếu cần.
• Thuốc có độc tính gan: phối hợp có thể làm tăng nguy cơ tăng men gan hoặc tổn thương gan.
• Thuốc chống đông hoặc thuốc ảnh hưởng chảy máu: trong một số bối cảnh lâm sàng, bác sĩ có thể theo dõi sát hơn nếu phối hợp.

Người bệnh nên đưa danh sách thuốc đang dùng cho bác sĩ/dược sĩ để được rà soát tương tác trước khi bắt đầu hoặc khi thay đổi thuốc.

Lưu ý khi sử dụng để tối ưu hiệu quả và an toàn

Tuân thủ điều trị và tái khám đúng hẹn

Điều trị ung thư bằng thuốc tác động đích cần tính liên tục. Bỏ liều nhiều lần có thể làm giảm hiệu quả kiểm soát bệnh. Người bệnh nên đặt nhắc giờ, chuẩn bị thuốc đủ khi đi xa và tái khám đúng lịch để đánh giá đáp ứng và điều chỉnh kịp thời.

Chăm sóc da và phòng viêm quanh móng

Phát ban và khô da là tác dụng không mong muốn thường gặp. Việc chăm sóc da đúng cách có thể giúp người bệnh dung nạp thuốc tốt hơn: dùng kem dưỡng ẩm phù hợp, tránh nắng gắt, dùng kem chống nắng, tránh xà phòng tẩy mạnh và không tự ý nặn mụn. Nếu viêm quanh móng, đau hoặc sưng đỏ quanh móng tay chân, cần báo bác sĩ để được xử trí sớm.

Quản lý tiêu chảy

Tiêu chảy có thể xảy ra và cần được xử trí sớm để tránh mất nước. Người bệnh nên uống đủ nước, ăn mềm dễ tiêu, tránh đồ cay và nhiều dầu mỡ. Nếu tiêu chảy kéo dài, số lần đi ngoài tăng nhiều, có sốt hoặc có máu trong phân, cần liên hệ bác sĩ. Bác sĩ có thể chỉ định thuốc cầm tiêu chảy và đánh giá nguy cơ nhiễm trùng hoặc biến chứng.

Khi nào cần đi khám ngay

• Khó thở tăng nhanh, ho nặng lên, sốt không rõ nguyên nhân.
• Tiêu chảy nặng, dấu hiệu mất nước (khát nhiều, chóng mặt, tiểu ít).
• Vàng da, nước tiểu sẫm, đau hạ sườn phải.
• Phát ban nặng, phồng rộp, tổn thương niêm mạc.
• Đau mắt, nhìn mờ.

Dược lực học

Gefitinib là chất ức chế chọn lọc tyrosine kinase của thụ thể yếu tố tăng trưởng biểu bì. Thụ thể yếu tố tăng trưởng biểu bì là một thụ thể xuyên màng, khi được hoạt hóa sẽ kích hoạt các đường truyền tín hiệu nội bào liên quan tăng sinh, sống còn, tân sinh mạch và xâm lấn của tế bào. Ở tế bào ung thư phổi không tế bào nhỏ có đột biến hoạt hóa thụ thể yếu tố tăng trưởng biểu bì, tín hiệu này thường tăng mạnh và duy trì liên tục.

Gefitinib gắn vào vị trí gắn adenosine triphosphate của vùng tyrosine kinase, ức chế quá trình phosphoryl hóa của thụ thể, từ đó ức chế hoạt hóa các đường tín hiệu như protein kinase hoạt hóa bởi mitogen và phosphatidylinositol 3-kinase – Akt. Kết quả là giảm tăng sinh, tăng chết theo chương trình và giảm khả năng xâm lấn của tế bào ung thư.

Trong thực hành lâm sàng, đáp ứng với gefitinib liên quan chặt chẽ đến loại đột biến thụ thể yếu tố tăng trưởng biểu bì. Do áp lực chọn lọc, sau một thời gian điều trị, có thể xuất hiện cơ chế kháng thuốc (ví dụ đột biến thứ phát hoặc kích hoạt đường truyền tín hiệu thay thế). Khi bệnh tiến triển, bác sĩ có thể cân nhắc xét nghiệm lại và chuyển phác đồ phù hợp.

Dược động học

Gefitinib được hấp thu qua đường tiêu hóa sau khi uống. Nồng độ thuốc trong cơ thể chịu ảnh hưởng bởi khả năng hòa tan, môi trường acid dạ dày, cũng như đặc điểm hấp thu ở từng người bệnh. Thuốc phân bố rộng trong mô, gắn protein huyết tương cao và có thể tích phân bố lớn, phản ánh khả năng thâm nhập mô.

Thuốc được chuyển hóa chủ yếu tại gan thông qua hệ enzym chuyển hóa, tạo ra các chất chuyển hóa. Vì chuyển hóa tại gan đóng vai trò quan trọng, người bệnh có bệnh gan hoặc dùng thuốc ảnh hưởng chuyển hóa có thể thay đổi phơi nhiễm thuốc. Thải trừ chủ yếu qua phân, một phần nhỏ qua nước tiểu. Thời gian bán thải cho phép dùng liều một lần mỗi ngày ở đa số người bệnh.

Về mặt thực hành, các yếu tố như tuổi, cân nặng, chức năng gan, và tương tác thuốc có thể ảnh hưởng nồng độ thuốc. Do đó, theo dõi độc tính (da, tiêu hóa, gan, phổi) và đánh giá đáp ứng theo lịch hẹn là cách tiếp cận an toàn để tối ưu điều trị.

Hướng dẫn bảo quản

• Bảo quản nơi khô ráo, tránh ẩm và ánh nắng trực tiếp.
• Để thuốc trong bao bì kín, tránh để lẫn với thuốc khác.
• Để xa tầm tay trẻ em.
• Không dùng khi thuốc đã quá hạn hoặc có dấu hiệu biến chất.

Mọi thông tin trên đây chỉ mang tính chất tham khảo. Việc sử dụng thuốc phải tuân theo hướng dẫn của Bác sĩ, Dược sĩ chuyên môn.