Quitide 300mg (Quetiapin) – Rối loạn hành vi, hưng cảm

Thành phần

• Quetiapin 300mg dưới dạng quetiapin fumarat.
• Tá dược vừa đủ

Dược lực học

Quetiapin là thuốc chống loạn thần thế hệ hai, còn gọi là thuốc chống loạn thần không điển hình. Khác với nhiều thuốc chống loạn thần thế hệ cũ chỉ tác động mạnh trên thụ thể dopamin D2, quetiapin có phổ tác động rộng hơn trên nhiều thụ thể thần kinh trung ương, bao gồm thụ thể serotonin, dopamin, histamin và adrenergic. Chính sự phối hợp tác động này tạo nên hiệu quả điều trị các triệu chứng loạn thần, hưng cảm, trầm cảm lưỡng cực, đồng thời cũng giải thích một số tác dụng không mong muốn thường gặp của thuốc.

Cơ chế tác dụng trên hệ dopamin

Quetiapin có ái lực với thụ thể dopamin D1 và D2. Việc đối kháng thụ thể D2 tại một số vùng não giúp làm giảm các triệu chứng dương tính của tâm thần phân liệt như hoang tưởng, ảo giác, kích động, rối loạn tư duy hoặc hành vi bất thường. Tuy nhiên, quetiapin thường gắn kết với thụ thể D2 ở mức vừa phải và có xu hướng tách khỏi thụ thể nhanh hơn so với một số thuốc chống loạn thần điển hình. Điều này góp phần làm giảm nguy cơ tác dụng ngoại tháp như cứng cơ, run, bồn chồn vận động hoặc loạn trương lực cấp, dù các phản ứng này vẫn có thể xảy ra ở một số người bệnh.

Cơ chế tác dụng trên hệ serotonin

Quetiapin có tác dụng đối kháng thụ thể serotonin 5-HT2A. Sự ức chế thụ thể này giúp cân bằng hoạt động dopamin ở các đường dẫn truyền khác nhau trong não, góp phần cải thiện cả triệu chứng loạn thần và triệu chứng âm tính như giảm cảm xúc, giảm giao tiếp, thu mình, giảm động lực. Ngoài ra, chất chuyển hóa có hoạt tính của quetiapin là norquetiapin còn có ảnh hưởng trên hệ noradrenalin và serotonin, được cho là góp phần vào hiệu quả trên các triệu chứng trầm cảm trong rối loạn lưỡng cực.

Tác động trên các thụ thể khác

Quetiapin đối kháng thụ thể histamin H1 khá rõ, do đó thường gây buồn ngủ, an thần, tăng cảm giác thèm ăn và tăng cân. Thuốc cũng có tác dụng đối kháng thụ thể adrenergic alpha-1, có thể gây hạ huyết áp tư thế, chóng mặt, choáng váng khi thay đổi tư thế, nhất là trong giai đoạn đầu điều trị hoặc khi tăng liều nhanh. Tác động trên thụ thể muscarinic nhìn chung không mạnh bằng một số thuốc chống loạn thần khác, nhưng người bệnh vẫn có thể gặp khô miệng, táo bón, nhìn mờ hoặc bí tiểu, đặc biệt khi dùng cùng các thuốc có tính kháng cholinergic.

Ý nghĩa lâm sàng của quetiapin

Nhờ tác động đa thụ thể, quetiapin có thể được sử dụng trong nhiều biểu hiện bệnh lý tâm thần khác nhau. Trong tâm thần phân liệt, thuốc giúp kiểm soát hoang tưởng, ảo giác, kích động và rối loạn hành vi. Trong rối loạn lưỡng cực, thuốc giúp điều trị giai đoạn hưng cảm, giai đoạn trầm cảm và hỗ trợ phòng ngừa tái phát trong một số trường hợp. Tác dụng an thần của thuốc có thể có lợi ở người bệnh kích động, mất ngủ hoặc căng thẳng nặng, nhưng cũng cần thận trọng vì buồn ngủ quá mức có thể ảnh hưởng đến sinh hoạt, lái xe và vận hành máy móc.

Dược động học

Sau khi uống, quetiapin được hấp thu qua đường tiêu hóa. Thuốc có thể dùng cùng hoặc không cùng bữa ăn tùy dạng bào chế và hướng dẫn của bác sĩ. Với dạng viên giải phóng tức thì thông thường, thuốc thường được chia liều trong ngày hoặc sử dụng theo phác đồ đã được cá thể hóa. Nồng độ thuốc trong máu thay đổi giữa các cá thể, chịu ảnh hưởng bởi chức năng gan, tuổi, thuốc dùng kèm và khả năng dung nạp.

Quetiapin phân bố rộng trong cơ thể và gắn với protein huyết tương ở mức cao. Thuốc được chuyển hóa chủ yếu tại gan, đặc biệt qua hệ enzym CYP3A4. Một phần chất chuyển hóa của quetiapin có hoạt tính dược lý, trong đó norquetiapin được xem là có vai trò nhất định trong tác dụng điều chỉnh khí sắc. Vì phụ thuộc nhiều vào CYP3A4, nồng độ quetiapin có thể tăng đáng kể khi dùng cùng thuốc ức chế mạnh CYP3A4 và có thể giảm khi dùng cùng thuốc cảm ứng enzym.

Quetiapin và các chất chuyển hóa được thải trừ chủ yếu qua nước tiểu và phân dưới dạng đã chuyển hóa. Thời gian bán thải của quetiapin tương đối ngắn so với một số thuốc chống loạn thần khác, nhưng hiệu quả lâm sàng phụ thuộc vào chế độ dùng, liều hằng ngày và sự ổn định nồng độ thuốc trong quá trình điều trị. Ở người cao tuổi, người suy gan hoặc người nhạy cảm với tác dụng hạ huyết áp, bác sĩ thường cân nhắc khởi liều thấp hơn và tăng liều chậm hơn.

Công dụng

Quitide 300mg có tác dụng điều chỉnh hoạt động của các chất dẫn truyền thần kinh trong não, từ đó giúp:

• Giảm các triệu chứng loạn thần như hoang tưởng, ảo giác, kích động, nghi ngờ quá mức, rối loạn tư duy và hành vi bất thường.
• Ổn định khí sắc ở người bệnh rối loạn lưỡng cực, bao gồm giai đoạn hưng cảm hoặc trầm cảm lưỡng cực theo chỉ định.
• Hỗ trợ kiểm soát mất ngủ, căng thẳng, kích động hoặc khó chịu liên quan đến bệnh lý tâm thần khi bác sĩ đánh giá phù hợp.
• Giảm nguy cơ tái phát triệu chứng ở một số người bệnh cần điều trị duy trì lâu dài.
• Cải thiện khả năng sinh hoạt, giao tiếp và tuân thủ điều trị khi triệu chứng tâm thần được kiểm soát ổn định.

Chỉ định

Quitide 300mg được sử dụng theo chỉ định của bác sĩ trong các trường hợp sau:

• Điều trị tâm thần phân liệt ở người trưởng thành hoặc đối tượng phù hợp theo đánh giá chuyên khoa.
• Điều trị giai đoạn hưng cảm trong rối loạn lưỡng cực, có thể dùng đơn trị hoặc phối hợp với thuốc ổn định khí sắc tùy tình trạng bệnh.
• Điều trị giai đoạn trầm cảm trong rối loạn lưỡng cực khi bác sĩ xác định lợi ích vượt trội nguy cơ.
• Điều trị duy trì rối loạn lưỡng cực nhằm giảm nguy cơ tái phát ở người bệnh đã đáp ứng với quetiapin hoặc phác đồ phối hợp.
• Một số trường hợp khác ngoài chỉ định chính có thể được bác sĩ chuyên khoa cân nhắc, nhưng người bệnh không tự ý dùng thuốc cho mất ngủ, lo âu hoặc căng thẳng thông thường.

Chống chỉ định

• Người mẫn cảm với quetiapin, quetiapin fumarat hoặc bất kỳ tá dược nào của thuốc.
• Không dùng đồng thời với các thuốc ức chế mạnh CYP3A4 nếu không có chỉ định và giám sát chặt chẽ của bác sĩ, do nguy cơ tăng mạnh nồng độ quetiapin trong máu.
• Không sử dụng cho người bệnh có tiền sử phản ứng dị ứng nghiêm trọng với quetiapin.
• Không tự ý dùng cho người cao tuổi bị loạn thần liên quan đến sa sút trí tuệ, vì nhóm thuốc chống loạn thần có thể làm tăng nguy cơ tai biến mạch máu não và tử vong ở nhóm bệnh nhân này.

Liều dùng và cách dùng

Liều dùng Quitide 300mg phải được bác sĩ quyết định dựa trên chẩn đoán, mức độ triệu chứng, tuổi, bệnh kèm theo, thuốc đang sử dụng và khả năng dung nạp của từng người bệnh. Hàm lượng 300mg thường không phải liều khởi đầu cho đa số người bệnh, vì quetiapin cần được tăng liều từ từ để giảm nguy cơ hạ huyết áp tư thế, buồn ngủ quá mức và các tác dụng không mong muốn khác.

Liều dùng tham khảo

• Tâm thần phân liệt: liều điều trị thường được tăng dần trong những ngày đầu, sau đó điều chỉnh theo đáp ứng. Tổng liều hằng ngày có thể nằm trong khoảng vài trăm miligam mỗi ngày tùy đáp ứng lâm sàng.
• Rối loạn lưỡng cực giai đoạn hưng cảm: bác sĩ có thể tăng liều từng bước để đạt liều hiệu quả, có thể dùng đơn trị hoặc phối hợp thuốc ổn định khí sắc.
• Trầm cảm lưỡng cực: liều thường được chuẩn độ theo phác đồ riêng, dùng vào buổi tối do thuốc có thể gây buồn ngủ.
• Người cao tuổi, người suy gan hoặc người nhạy cảm với thuốc: thường cần khởi liều thấp hơn, tăng liều chậm hơn và theo dõi sát.

Với Quitide 300mg, người bệnh không tự bẻ, chia, tăng hoặc giảm liều nếu chưa được bác sĩ hướng dẫn. Nếu cần thay đổi liều, bác sĩ có thể chỉ định dạng hàm lượng thấp hơn hoặc lịch tăng liều phù hợp.

Cách dùng

• Uống thuốc với một cốc nước, dùng đúng số lần và thời điểm bác sĩ kê đơn.
• Có thể uống cùng hoặc không cùng thức ăn, nhưng nên duy trì cách dùng ổn định hằng ngày.
• Nếu thuốc gây buồn ngủ, bác sĩ có thể hướng dẫn dùng vào buổi tối hoặc điều chỉnh lịch dùng phù hợp.
• Không uống rượu bia trong thời gian dùng thuốc vì có thể làm tăng buồn ngủ, chóng mặt và suy giảm khả năng phản xạ.
• Không tự ý ngừng thuốc đột ngột, kể cả khi triệu chứng đã cải thiện, vì có thể gây mất ngủ, buồn nôn, đau đầu, kích thích, tái phát triệu chứng hoặc hội chứng ngừng thuốc.

Xử trí khi quên liều và quá liều

Khi quên liều

• Nếu nhớ ra trong thời gian còn xa liều kế tiếp, uống liều đã quên càng sớm càng tốt.
• Nếu đã gần đến giờ dùng liều tiếp theo, bỏ qua liều đã quên và dùng liều kế tiếp như lịch bình thường.
• Không uống gấp đôi liều để bù liều đã quên.
• Nếu quên thuốc nhiều lần hoặc thường xuyên buồn ngủ khiến khó tuân thủ, cần trao đổi với bác sĩ để điều chỉnh lịch dùng.

Khi quá liều

Quá liều quetiapin có thể gây buồn ngủ sâu, chóng mặt, nhịp tim nhanh, tụt huyết áp, lú lẫn, ngất, co giật, rối loạn nhịp tim, hôn mê hoặc nguy hiểm tính mạng, đặc biệt khi dùng cùng rượu, thuốc an thần, thuốc ngủ hoặc thuốc ức chế thần kinh trung ương khác.

• Ngừng dùng thuốc và đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất ngay khi nghi ngờ quá liều.
• Mang theo vỏ thuốc, toa thuốc hoặc danh sách các thuốc đã dùng để nhân viên y tế đánh giá.
• Không tự gây nôn hoặc tự xử trí tại nhà nếu người bệnh lơ mơ, khó thở, co giật hoặc mất ý thức.

Tác dụng không mong muốn

Quitide 300mg có thể gây tác dụng không mong muốn, đặc biệt trong giai đoạn đầu điều trị, khi tăng liều hoặc khi dùng cùng các thuốc ảnh hưởng thần kinh trung ương. Không phải người bệnh nào cũng gặp tác dụng phụ, nhưng cần nhận biết để xử trí kịp thời.

Tác dụng thường gặp

• Buồn ngủ, ngủ gà, mệt mỏi, giảm tỉnh táo.
• Chóng mặt, choáng váng, hạ huyết áp tư thế, đặc biệt khi đứng dậy nhanh.
• Khô miệng, táo bón, khó tiêu, buồn nôn.
• Tăng cảm giác thèm ăn, tăng cân.
• Đau đầu, cảm giác yếu sức, phù nhẹ.
• Nhịp tim nhanh hoặc hồi hộp ở một số người bệnh.

Tác dụng cần theo dõi

• Rối loạn chuyển hóa: tăng đường huyết, tăng cholesterol, tăng triglycerid, tăng cân đáng kể.
• Triệu chứng ngoại tháp: run, cứng cơ, bồn chồn, vận động bất thường, dù nguy cơ thường thấp hơn thuốc chống loạn thần thế hệ cũ.
• Thay đổi huyết áp, kéo dài khoảng QT hoặc rối loạn nhịp ở người có yếu tố nguy cơ tim mạch.
• Giảm bạch cầu, giảm bạch cầu trung tính hoặc nhiễm trùng bất thường.
• Thay đổi chức năng tuyến giáp, tăng men gan.

Dấu hiệu nghiêm trọng cần đi khám ngay

• Sốt cao, cứng cơ, lú lẫn, vã mồ hôi, nhịp tim nhanh: có thể gợi ý hội chứng an thần kinh ác tính.
• Phát ban nặng, phồng rộp da, loét miệng, bong tróc da hoặc sốt kèm nổi ban: có thể là phản ứng da nghiêm trọng.
• Co giật, ngất, đau ngực, khó thở hoặc nhịp tim bất thường.
• Khát nhiều, tiểu nhiều, sụt cân bất thường, hơi thở mùi trái cây hoặc lơ mơ: cần loại trừ tăng đường huyết nặng.
• Ý nghĩ tự sát, hành vi tự gây hại, kích động nặng hơn hoặc thay đổi hành vi bất thường.

Thận trọng khi sử dụng

Trước và trong khi dùng Quitide 300mg, người bệnh cần thông báo cho bác sĩ nếu có các tình trạng sau:

• Bệnh tim mạch, tiền sử rối loạn nhịp, kéo dài QT, suy tim, nhồi máu cơ tim, hạ huyết áp hoặc đang dùng thuốc ảnh hưởng nhịp tim.
• Đái tháo đường, tiền đái tháo đường, béo phì, rối loạn lipid máu hoặc tiền sử gia đình có bệnh chuyển hóa.
• Bệnh gan, tăng men gan hoặc uống rượu thường xuyên.
• Tiền sử co giật, động kinh, chấn thương não hoặc các yếu tố làm giảm ngưỡng co giật.
• Tiền sử giảm bạch cầu, nhiễm trùng tái diễn hoặc đang dùng thuốc có thể làm giảm bạch cầu.
• Glaucoma góc đóng, bí tiểu, phì đại tuyến tiền liệt hoặc táo bón nặng.
• Người cao tuổi, đặc biệt có sa sút trí tuệ, vì nguy cơ tai biến mạch máu não, té ngã, an thần quá mức và tử vong có thể tăng.

Sử dụng cho phụ nữ có thai và cho con bú

Phụ nữ có thai

Quetiapin chỉ nên dùng trong thai kỳ khi bác sĩ đánh giá lợi ích điều trị cho mẹ vượt trội nguy cơ tiềm ẩn cho thai. Việc kiểm soát bệnh tâm thần trong thai kỳ rất quan trọng, vì ngừng thuốc đột ngột có thể làm tái phát bệnh, ảnh hưởng đến cả mẹ và thai nhi. Tuy nhiên, trẻ sơ sinh phơi nhiễm với thuốc chống loạn thần trong những tháng cuối thai kỳ có thể gặp các triệu chứng như kích thích, run, giảm hoặc tăng trương lực cơ, buồn ngủ, khó thở hoặc khó bú sau sinh. Phụ nữ mang thai, dự định có thai hoặc phát hiện có thai khi đang dùng Quitide 300mg cần báo ngay cho bác sĩ để được điều chỉnh phác đồ phù hợp.

Phụ nữ cho con bú

Quetiapin có thể bài tiết vào sữa mẹ ở mức độ khác nhau. Việc dùng thuốc trong thời kỳ cho con bú cần được bác sĩ cân nhắc dựa trên liều dùng, tình trạng bệnh của mẹ, tuổi của trẻ và khả năng theo dõi các dấu hiệu bất thường như ngủ nhiều, bú kém, kích thích hoặc chậm tăng cân. Không tự ý dùng hoặc ngừng thuốc trong giai đoạn cho con bú nếu chưa có hướng dẫn y tế.

Ảnh hưởng lên khả năng lái xe và vận hành máy móc

Quitide 300mg có thể gây buồn ngủ, chóng mặt, giảm tập trung, nhìn mờ hoặc chậm phản xạ, nhất là khi mới dùng thuốc, tăng liều hoặc dùng chung với rượu, thuốc ngủ, thuốc an thần. Người bệnh không nên lái xe, vận hành máy móc, làm việc trên cao hoặc thực hiện công việc đòi hỏi sự tỉnh táo cho đến khi biết rõ thuốc ảnh hưởng đến cơ thể như thế nào. Nếu buồn ngủ nhiều hoặc choáng váng kéo dài, cần thông báo cho bác sĩ.

Tương tác thuốc

Quetiapin có nhiều tương tác quan trọng do được chuyển hóa chủ yếu qua CYP3A4 và có tác dụng ức chế thần kinh trung ương. Người bệnh cần cung cấp đầy đủ danh sách thuốc đang dùng, bao gồm thuốc kê đơn, không kê đơn, thực phẩm bảo vệ sức khỏe và dược liệu.

• Thuốc ức chế mạnh CYP3A4 như ketoconazol, itraconazol, clarithromycin, ritonavir và một số thuốc kháng virus có thể làm tăng nồng độ quetiapin, tăng nguy cơ buồn ngủ sâu, tụt huyết áp, rối loạn nhịp và độc tính.
• Thuốc cảm ứng CYP3A4 như carbamazepin, phenytoin, phenobarbital, rifampicin hoặc một số chế phẩm chứa St. John’s wort có thể làm giảm nồng độ quetiapin, khiến thuốc kém hiệu quả.
• Rượu, thuốc ngủ, thuốc an thần, opioid, thuốc kháng histamin gây buồn ngủ có thể làm tăng ức chế thần kinh trung ương, tăng nguy cơ ngủ gà, té ngã, suy hô hấp hoặc mất tỉnh táo.
• Thuốc hạ huyết áp có thể làm tăng nguy cơ tụt huyết áp tư thế, chóng mặt hoặc ngất.
• Thuốc kéo dài khoảng QT như một số thuốc chống loạn nhịp, kháng sinh nhóm macrolid, fluoroquinolon, thuốc chống trầm cảm hoặc thuốc chống loạn thần khác có thể làm tăng nguy cơ rối loạn nhịp.
• Thuốc điều trị đái tháo đường có thể cần được điều chỉnh nếu quetiapin làm thay đổi đường huyết.

Không tự ý phối hợp Quitide 300mg với thuốc an thần, thuốc ngủ hoặc thuốc điều trị tâm thần khác nếu chưa có chỉ định, vì phối hợp không phù hợp có thể làm tăng độc tính hoặc che lấp dấu hiệu bất thường.

Hướng dẫn bảo quản

• Bảo quản thuốc ở nơi khô mát, tránh ánh sáng trực tiếp và tránh ẩm.
• Nhiệt độ bảo quản thường dưới 30°C hoặc theo hướng dẫn ghi trên bao bì sản phẩm.
• Để thuốc xa tầm tay trẻ em và người có nguy cơ tự ý dùng thuốc.
• Không dùng thuốc đã quá hạn, đổi màu, ẩm mốc, nứt vỡ hoặc có dấu hiệu bất thường.
• Không vứt thuốc bừa bãi; hỏi dược sĩ hoặc cơ sở y tế về cách xử lý thuốc không còn sử dụng.

Theo dõi trong quá trình điều trị

Điều trị bằng Quitide 300mg cần được theo dõi định kỳ để bảo đảm hiệu quả và hạn chế nguy cơ tác dụng không mong muốn. Các nội dung theo dõi thường bao gồm:

• Đánh giá triệu chứng loạn thần, khí sắc, giấc ngủ, mức độ kích động, khả năng sinh hoạt và nguy cơ tự sát.
• Theo dõi cân nặng, vòng bụng, huyết áp và nhịp tim.
• Xét nghiệm đường huyết, HbA1c nếu cần, cholesterol, triglycerid trước và trong quá trình điều trị.
• Kiểm tra chức năng gan, công thức máu, chức năng tuyến giáp theo chỉ định.
• Theo dõi dấu hiệu ngoại tháp, vận động bất thường, run, cứng cơ hoặc bồn chồn.
• Đánh giá nguy cơ té ngã, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc người dùng kèm thuốc an thần.
• Điện tâm đồ khi người bệnh có bệnh tim, đang dùng thuốc kéo dài QT hoặc có triệu chứng hồi hộp, ngất, đau ngực.

Lưu ý quan trọng khi dùng Quitide 300mg

• Quitide 300mg là thuốc kê đơn, không tự ý mua dùng hoặc dùng theo đơn của người khác.
• Không tự ý tăng liều khi triệu chứng chưa cải thiện, vì thuốc cần thời gian để phát huy hiệu quả và tăng liều sai cách có thể nguy hiểm.
• Không ngừng thuốc đột ngột; nếu cần dừng, bác sĩ thường giảm liều từ từ.
• Tránh rượu bia và các thuốc gây buồn ngủ khi chưa hỏi ý kiến bác sĩ.
• Tái khám đúng lịch, đặc biệt trong giai đoạn đầu điều trị hoặc sau mỗi lần điều chỉnh liều.

Mọi thông tin trên đây chỉ mang tính chất tham khảo. Việc sử dụng thuốc phải tuân theo hướng dẫn của Bác sĩ, Dược sĩ chuyên môn.